Sułoszowa – Pieskowa Skała, powiat krakowski, woj. małopolskie, PL
W pobliżu zamku w Pieskowej Skale znajdują się dwie mogiły i tablice, upamiętniające poległych w walkach toczonych w okolicy podczas Powstania Styczniowego.
Ponownie było to… no cóż… pewne zaskoczenie dla nas – mieszkańców regionu, gdzie ciężko o polskie pamiątki z tego okresu.
Powstańcy styczniowi w Pieskowej Skale
4 marca 1863 r. Polacy, znużeni po krwawej bitwie w Małogoszczu, zostali przez Moskali zaskoczeni nocą w zamku w Pieskowej Skale (tu stacjonował sztab) i jego okolicach.
Wycofujące się oddziały gen. Mariana Langiewicza dostały wiadomość, że na cmentarzu parafialnym w Skale obozuje rosyjski oddział pod dowództwem mjr. Stolzenwalda. Tu również doszło do potyczki. Wśród poległych wówczas powstańców był m.in. akademik Stefan Zaleski i były oficer carski Andrij Potebnia.
Kolejne starcie pod Pieskową Skałą miało miejsce 15 sierpnia 1863 r.
Zapraszam do zakupu książeczki “Weronika szuka skarbów” – opowiastki dla dzieci i rodziców, inspirowanej zabawą w geocaching.
Leśna mogiła przy drodze
Na powstańczy kurhan natknęliśmy się już podczas pierwszego spaceru. Jest to leśna mogiła, znajdująca się tuż przy drodze, którą z naszego kempingu chadzaliśmy do zamku.
Nie ukrywam, że niekoniecznie zwróciłabym na to miejsce uwagę, gdyby nie geocaching. GEOskrytka zatrzymała nas tam na chwilę, ale i była pretekstem do dalszych poszukiwań – takich bardziej teoretycznych ;]
No i wykopałam info, że w mogile pochowanych zostało 27 uczestników walk w zamku. Dziś wygląda ona nieco inaczej, niż pierwotnie, bo i krzyż jakby mniejszy, i kopiec inny. Na kurhanie umocowano zaś w miarę współczesną tablicę:
MOGIŁA POWSTAŃCÓW
1863
BOHATEROM W HOŁDZIE
ZBoWiD 1973
*ZBoWiD = Związek Bojowników o Wolność i Demokrację
Mogiła… propagandowa
Druga tablica, która kryje ponoć prochy powstańców styczniowych, znajduje się w niszy skalnej przy ścieżce, prowadzącej od Maczugi Herkulesa do zamku, tuż nad stawami.
Jej historia jest… heh… kuriozalna, ale i smutna, bo pokazuje, jaki dziwne „wygibasy historyczne” robili komuniści, aby umocnić propagandę przyjaźni polsko-radzieckiej.
Tablicę, a raczej jej pierwszą wersję, umieszczono tu w 1953 r. – w 90. rocznicę wybuchu powstania styczniowego. Przeniesiono tu prochy poległych z mogiły zbiorowej na cmentarzu w Skale i kilku innych miejsc.
Nie wiem, w jaki sposób pierwotnie tłumaczono umieszczenie nowej mogiły w tym miejscu. Teraz można znaleźć informację, że całe przedsięwzięcie miało charakter propagandy politycznej. Tablica w popularnym i uczęszczanym przez turystów miejscu miała „robić” pro-radziecki klimat. Ówczesny napis na płycie głosił bowiem:
TU SPOCZYWA
SZEŚĆDZIESIĘCIU PIĘCIU NIEZNANYCH
POWSTAŃCÓW POLSKICH
Z 1863 ROKU
A WŚRÓD NICH ROSJANIN
KAPITAN ANDRZEJ AFANASJEWICZ
POTIEBNIA
KTÓRY KRWIĄ SWOJĄ
UŚWIĘCIŁ PRZYMIERZE
MIĘDZY POLAKAMI I ROSJANAMI
WIECZNA CHWAŁA BOJOWNIKOM
ZA WASZĄ I NASZĄ WOLNOŚĆ
Krótki film, zrealizowany przez Polską Kronikę Filmową pokazuje, jak wielką fetę „patriotyczną” zrobiono przy okazji posadowienia tej quasi-mogiły. Kiedyś patrzyłam na takie akcje z czymś w rodzaju pobłażania i sympatii. Dziś wiem, że to był tylko maleńki element wielkiej machiny manipulacji polskim społeczeństwem.
W 2000 r., w obecności przedstawicieli Konsulatu Generalnego Ukrainy w Krakowie, tablica została wymieniona, a dane na niej zamieszczone poprawione i uzupełnione. Dziś na granitowej płycie czytamy:
TU SPOCZYWA 65 POWSTAŃCÓW POLSKICH Z 1863 ROKU
WŚRÓD NICH AKADEMIK STEFAN ZALESKI
I UKRAINIEC ANDRIJ POTEBNIA
BYŁY OFICER WOJSK ROSYJSKICH
WSPÓŁPRACOWNIK ALEKSANDRA HERCENA
W HOŁDZIE BOJOWNIKOM
WALKI ZA WASZĄ I NASZĄ WOLNOŚĆ
Jedni mówią, że jest to tylko mogiła symboliczna, inni ręczą, że tablica skrywa metalową urnę z prochami powstańców. Biorąc pod uwagę zalinkowany wcześniej film, wychodzi, że urna, a nawet dwie, rzeczywiście się tam znajdują. Czy jednak naprawdę umieszczono w nich rzeczone szczątki?
W sumie nieważne. Ważne, jak można manipulować faktami, aby wybrać z nich to, co chcemy uwypuklić szczególnie.
Tablica, której nie ma
W nieprzebranych zasobach Internetu wspomina się o jeszcze jednej pamiątce Powstania Styczniowego.
W 1925 r., obok wejścia do sali balowej w zamku w Pieskowej Skale, umieszczono tablicę z napisem:
W MURACH TYCH
PAMIĘTNEGO ROKU 1863
NIEZNANI
BOHATEROWIE POWSTAŃCY
WALCZYLI O WOLNOŚĆ
POCHOWANI W LESIE PRZY DRODZE DO WIELMOŻY
Tej tablicy próżno dziś szukać w zamkowych wnętrzach. Nie przetrwała dziejowych zawieruch, a jej zniknięcie przypada prawdopodobnie na czasy niemieckiej okupacji.
Geocaching
Tu po raz kolejny geocaching pokazał nam, o co tak naprawdę w tej zabawie chodzi. Nie łażenie po krzakach w poszukiwaniu pudełek – liczy się historia, którą GEOskrytka sygnalizuje. Takie kesze są najlepsze – kiedy człowiek zwraca uwagę na miejsce, które – co bardzo prawdopodobne – pominąłby wzrokiem. Geocaching – ten prawdziwy – sprawia, że lepiej poznajemy świat (ach, jak górnolotnie!)
Ale do brzegu… Skrytkę przy leśnej mogile znalazłam chyba za drugim lub nawet trzecim razem. Schowała się wyjątkowo perfidnie, choć jak już miałam ją w ręku, stwierdziłam, że to nie było specjalnie skomplikowane zadanie. Pomijając dziwne komentarze osób, gapiących się na nas, gdy przeszukiwaliśmy las w pobliżu dość uczęszczanej trasy ;] Ale ten… no… na miłośników przyrody i poszukiwaczy roślinnych osobliwości się stylizowaliśmy i jakoś poszło.
- 500 METRÓW DO ZAMKU (OC),
- Moglia Powstancza (OC).
Informacje praktyczne
ładowanie mapy – proszę czekać…
 |
 Mogiła powstańców styczniowych |
 |
‘Propagandowa’ mogiła powstańców styczniowych |
- Warto odwiedzić powstańcze mogiły podczas wizyty w zamku w Pieskowej Skale. Miejsca, gdzie można je znaleźć, pokazałam na mapce.
Źródła (stan na 10.04.2019 r.)
- Film PKF „Kpt. Andrzej Potiebnia”,
- Forum eksploratorzy.com.pl: Śladami mogił powstańców 1863 roku,
- powstanie1863.zsi.kielce.pl: Pieskowa Skała,
- Wikipedia: Związek Bojowników o Wolność i Demokrację,
- grobywojenne.malopolska.uw.gov.pl: MOGIŁA POWSTAŃCÓW Z 1863 W SUŁOSZOWEJ (PIESKOWA SKAŁA),
- malopolska.szlaki.pttk.pl: Mogiła powstańców styczniowych.
Jeśli podoba Ci się ten artykuł, zapraszam do polubienia fanpage’a strony na Facebooku. Będziesz na bieżąco z wszystkimi nowościami.